genografie.nl logo

GENOGRAFIE:

GENETISCHE GENEALOGIE

Ötzi

*

Home Facebook DNA testen   DNA Stambomen      DNA Websites   Verre Voorouders NPE

*

Sprekende Genen

Deze website wil een mengvat zijn van de kennis uit onderzoek van onze genen.

We hopen de geschiedenis van de bevolking van de Lage landen aan de Noordzee van Noord tot Zuid te ontrafelen.

Op kleine schaal beginnen we met de beschrijving van de genetische samenhang in onze eigen families. We hopen dat velen ook aan een dergelijk onderzoek willen beginnen. Aan iedereen wordt hier dan ook de mogelijkheid geboden de resultaten van eigen DNA-onderzoek te publiceren

We verwachten hierdoor familieverbanden te vinden en te beschrijven tussen deze families en daarna in de regionale bevolkingsgroepen.

De resultaten van familiale, regionale en landelijke onderzoeken van DNA-onderzoek zullen hier ook gepubliceerd en besproken worden.

U vindt verwijzingen naar persoonlijke websites met DNA-onderzoek.

Hier zal plaats zijn voor het leggen en onderhouden van contacten.

Nederland

Onze Aandachtsgebieden

Facebook

Voor uitwisseling van informatie is de Facebook groep Genografie geopend. Deze geeft Iedereen die belangstelling heeft voor het gebruik DNA voor de genealogie en de antropologie een forum voor gedachtenwisseling en discussie.

Onze doelstelling is om kennis over genetische genealogie en Genografie met elkaar te delen, beginners de weg te wijzen in deze wetenswaardigheden, en elkaar te helpen bij het nemen van een beslissing om een bepaalde test te laten doen, en daarna bij het interpreteren van de uitslagen van de DNA-testen.

DNA testen

De vraag waar veel beginners mee zitten is welke testen ze moeten laten doen, hoe ze dat moeten aanpakken en waar dat mogelijk is. Dit wordt behandeld op testen voor familieonderzoek.

DNA Stambomen

Een aantal Nederlanders heeft uitgebreid genografisch onderzoek gedaan en daar verslag van uitgebracht op hun familiepagina's. Bij een aantal publicaties wordt de genealogie vergeleken met de genografie. Het is zeer boeiend de veranderingen te volgen die in loop der tijd optreden in de haplotypen van de verschillende familietakken. Een aantal mooie voorbeelden staan op: DNA Stambomen

Er is een verhaal in de maak over personen met een familieverhaal dat zij rechtstreekse afstammelingen zijn van koningen, zoals het huis van Oranje, Willem I of Willem II. Vroeger bleef dit een verhaal, nu kan het bewezen worden, of de prullemand in. De kans op het laatste kan een reden zijn om maar liever geen onderzoek in te stellen.

DNA Websites

Velen publiceerden hun uitslagen op de Nederlandse en Benelux Y-DNA pagina's in de Engelse taal van FTDNA, de vooraanstaande Amerikaanse firma die DNA testen doet voor zowel persoonlijke als ook wetenschappelijke doeleinden. Dit vindt U op DNA Websites.

Verre Voorouders

Een begin is gemaakt het verhaal van Onze verre voorouders. Het begint ruim een millioen jaar geleden. Het geeft ook een overzicht van alle haplogroepen van het Y-DNA en mt-DNA.

NPE

Stambomen van families en stambomen van Y-DNA overlappen elkaar niet altijd. Ergens in de stamlijn is dan de wettelijke vader niet de natuurlijke vader. Het Engels kent hiervoor de term NPE Non Paternity Event Dit wordt behandeld op NPE.

Wat is Genetische Genealogie

wikipedia.org/wiki/User:Brian0918

Genetische genealogie (GG) is voortzetting van de gewone genealogie met andere middelen. Wanneer het stamboomonderzoek in archieven stokt en in tijdschriften en boeken niets meer vermeld staat is het tegenwoordig mogelijk met genetisch onderzoek verder te komen. Dit wordt gedaan wanneer men verwacht verwant te zijn dat een familie met een zelfde, of ongeveer eenzelfde achternaam, die afkomstig is uit de zelfde landstreek of stad. Het kan zijn dat een van uw voormoeders ongehuwd was en er aanwijzingen zijn wie de natuurlijke vader kan zijn.

Bij GG maken we gebruik van de overerfelijkheid van het DNA (deze en ander genetische afkortingen worden verderop verklaard). Er is één chromosoom dat onveranderd wordt overgeërfd van vader op zoon. Dit is het Y-DNA. We kunnen het DNA in honderden segmenten indelen en van ieder segment de herhalingswaarde bepalen. We noemen dat de DYS-waarde, ook wel STR. Deze waarde varieert tussen 8 en 50. Eens in de gemiddeld 100 generaties verandert zo'n waarde een eenheid. Wanneer je honderd plaatsen test is er dus in iedere generatie gemiddeld één mutatie in een segment. Bij 50 geteste plaatsen wordt dat dan een kans op iedere tweede generatie.

De verzameling waarden van een persoon noem je zijn haplotype. Wanneer je nu van twee personen hun haplotype hebt hoef je de uitslagen maar naast elkaar te leggen om de verwantschap te berekenen. Het is duidelijk dat dit geen exacte berekening is maar een kansberekening. Sommige plaatsen muteren ook vaker dan anderen en sommige mensen muteren ook vaker.

Op een chromosoom kan ook een basiselement (nucleobase) veranderen. Dat is een SNP. Deze muteren wel honderd keer minder vaak dan STR's doen. Deze veranderingen gebruiken we om relaties over langere tijdsduur vast te stellen. Personen worden zo in groepen ingedeeld die we haplogroepen noemen.

*

Wat is Genetica

Genetica is de wetenschap die de erfelijkheid van levende wezens onderzoekt. De erfelijke eigen­schappen liggen in de kern van elke lichaamscel in het DNA. Dat ligt zowel op chromosomen als op mitochondriën. De erfelijke eigenschappen zijn op de chromosomen altijd dubbel aangelegd. Bij de voortplanting worden bij de man zaadcellen en bij de vrouw eicellen gemaakt. Deze cellen krijgen steeds de helft van het aanwezige DNA. Omdat dit dubbel aanwezig was krijgen ze toch alles, maar in enkelvoud. Na de paring smelten eicel en zaadcel samen en ontstaat een embryo dat de helft van zijn erfelijke eigenschappen van zijn vader en de andere helft van zijn moeder gekregen heeft en daardoor alles weer dubbel heeft.

Van alle 23 chromosomen voldoen er 22 aan hetgeen in de vorige alinea staat. Er is één chromosoom dat anders is. Het XY chromosoom. Het heeft een X-deel en een Y-deel. Mannen hebben zowel het X als het Y-chromosoom, zijn dus XY, vrouwen hebben dubbel X zijn dus XX. De spermacel van de vader kan dus of het X of het Y-chromosoom bevatten. De spermacel bepaalt of er een zoon of een dochter geboren gaat worden.

Gen

Een gen is een eenheid van erfelijk materiaal, waarmee organismen erfelijke eigenschappen doorgeven aan hun nageslacht. Het bestaat uit DNA en bevindt zich op een chromosoom of in het mitochondrium.

*

Wat is DNA

DNA is een afkorting van het Engelse woord Desoxyribo Nucleic Acid. DNA is een van de nucleïnezuren, en bestaat uit lange reeksen van vier basiselementen (nucleobases) adenine (A), thymine (T), guanine (G) en cytosine (C), die in steeds wisselende combinaties in het gen optreden. We noemen dat nucleotiden. Ze liggen altijd in paren A met T en G met C. Dit worden basenparen genoemd. Ze bevinden zich op de chromosomen en op het mitochondrium

Genoom

Het genoom is de volledige erfelijke informatie die in elke cel van een levend organisme aanwezig is. Bij de mens is dat het DNA van de chromosomen, mitochondriën en autosomen. Het bevat coderende en niet coderende genen.
Alle chromosomen tezamen worden het autosoom genoemd.

Chromosomen

Chromosomen zitten in de lichaamscellen. De mens heeft 23 chromosomen die dubbel zijn aangelegd, dus 46 chromosomen. Daarvan zijn 22 paar aan elkaar gelijk, het 23e paar bestaat uit twee verschillende delen, het X-chromosoom en het Y-chromosoom. De vrouw heeft altijd twee X-chromosomen. De man heeft zowel een X- als een Y-chromosoom. De spermacel van de vader kan dus of het X of het Y-chromosoom bevatten. De spermacel bepaalt of er een zoon of een dochter geboren gaat worden De chromosomen hebben bij elkaar 3 milliard basenparen. Het X-chromosoom heeft daarvan 153.000, het Y-chromosoom 60.000.

MtDNA

Dit DNA bevindt zich in de lichaamscellen buiten de celkern in het mitochondrium een celonderdeel dat de energiecentrale van de cel is. Dit telt slechts 16.569 basenparen. Dit is ongeveer de hoeveelheid van een kwart van hele Y-chromosoom. Het is afkomstig van de moeder en zit in de eicel. Daarom wordt het ook wel maternaal DNA genoemd. Mater is het latijnse woord voor moeder. In de mannelijke zaadzellen is geen mtDNA. althans zo weinig en zo zelden dat we daar geen rekening mee houden. De moeder geeft het door aan haar zonen en dochters, maar alleen de dochters geven het verder door.

Marker

Een genetische marker is een gen of DNA-sequentie met een bekende locatie op een chromosoom. Hij heeft een meetbare waarde die kan varieren als gevolg van een mutatie. Bij de genetische genealogie gebruiken we STR en SNP markers.

Mutaties

Wanneer het DNA altijd onveranderd zou worden overgeërfd was het onbruikbaar voor mens en natuur. Er zou dan geen evolutie hebben plaats gevonden. In iedere generatie treedt er echter in een van de genen wel een verandering op, een mutatie. In de genetische genealogie gebruiken we twee soorten mutaties die op het chomosoom kunnen plaatsvinden:
A. In de markers zijn er STR mutaties, waarbij het aantal herhalingen verandert
B. Elders zijn er grote SNP mutaties waar nucleotiden van plaats ruilen.

Iedere verandering die plaats vindt wordt daarna van ouder op kind doorgegeven. Hierdoor is de grote verscheidenheid in planten en dieren ontstaan

STR mutatie

Dit is de verandering in de waarde van een DYS marker. DYS is een afkorting voor "DNA Y Segment" de plaats op het Y chromosoom. Op een dergelijke plaats treden herhalingen op van een nucleotidepatroon STR (Engels: STR, short Tandem Repeats). Het getal achter DYS geeft zijn positie op het chromosoom aan, en na het = teken staat het aantal vastgestelde herhalingen. DYS 393 = 14 betekent dat het DNA Y segment 393 een waarde 14 heeft. DYS is een van de benamingen. DYZ is een aantal herhaalde segmenten, DYF is een segment met meedere copieën op het y chromosoom, GATA is herhalingsfactor op een bepaalde locus.

Een verandering in een DYS treedt gemiddeld een keer in de vijf generaties op bij 37 geteste markers, maar er zijn hierin soms grote afwijkingen.

Haplotype

Een haplotype is de verzameling DYS waarden een bepaald persoon. Naaste familieleden hebben hetzelfde haplotype, leden van zijtakken hebben afhankelijk van hun verwantschap een of meer verschillen (mutaties). Iedere mutatie leidt tot één genetische afstand.

Er zijn twee fenomenen die de exactheid verminderen, In de loop van de generaties kan het aantal herhalingen na toename weer afnemen, of andersom. Verder zijn er grote verschillen in de kansen op mutatie in de verschillende DYS plaatsen. Toch blijft deze wijze van verwantschapsbepaling op de korte termijn, en dan bedoelen we 20 generaties of 600 jaar, goed bruikbaar. Hoe dan ook geldt dat iedere STR mutatie leidt tot één genetische afstand.

SNP mutatie

Het Y-chromosoom heeft ongeveer 60 miljoen posities. Hiervan zijn ongeveer 18 miljoen te gebruiken. Het Big Y van FTDNA meet hiervan ongeveer 10 miljoen. FullGenomes test met Y Elite 16 millioen. Hier bevinden zich basenparen. De SNP, Single Nucleide Polymorphisme, is een mutatie in een basenpaar. Op de plaatsen die het BIG Y meet is gemiddeld één mutatie in 144 jaar, dus zo'n 5 generaties. Bij Y Elite een in 60 jaar, 2 generaties. Hierdoor kunnen we verbanden vinden over de gehele menselijke evolutie. Geschiedkundigen, etnologen en anthropologen gebruiken ze.

Haplogroep

Dit zijn groepen mensen met een zelfde kenmerkend SNP-mutatie. Er zijn een twintigtal hoofdhaplogroepen die ieder een eigen letter hebben, van A t/m T. Wanneer in zo'n groep weer een mutatie optreedt ontstaat een subgroep. Aan de letter wordt dan een cijfer toegevoegd, bij een volgende mutatie weer een letter enz. Doordat steeds meer mensen hun Y-DNA volledig laat screnen ontstaan er steeds meer subgroepen. Het zijn er nu al meer dan duizend. De letter-cijfer combinaties vond men wel erg lang en daarom verwaarend worden. Sindsdien worden deze subgroepen alleen enkel aangegeven door de hoofdhaplogroep letter gevolgd door de definiërende SNP. Mijn familie vormt een eigen subgroep, ze heeft 11 eigen SNP's. In de ISOGG boom zijn we G-FGC6629, in de YFull boom G-FGC6634. Deze kozen uit deze elf dus een willekeurige SNP.

Verdeling van de Y-DNA haplogroepen in Nederland en België

De eerste cirkelgrafiek toont de tien grootste Y-DNA haplo­groepen die in Nederland bij 410 mannen in 2008 zijn gevonden. De tweede geeft de percentages in het Oud­hertogdom Brabant Project bij 1057 man in 2013. Het grootste verschil is de Scandinavische haplogroep I die in Nederland 66% groter is en de E die kleiner is. In België is meer R1a dan in Nederland.

ZvA Haplogroepen percentages

Haplogroepverdeling in Nederland

Hertogdom Brabant Haplogroepen percentages

Haplogroepverdeling in België

*

DNA testen voor Familie onderzoek

DNA testen worden door velen gedaan. Iedereen heeft zijn eigen reden of doel.

Voorvaderlijke afstamming

Je wilt weten of mensen met dezelfde achternaam een zijtak zijn of een andere herkomst hebben. Je vindt verwante families die eigenlijk zijtakken zijn maar die zich hebben afgescheiden voordat de achternamen in gebruik raakten. Dit is in een tijd die verder teruggaat dan met gewoon genealogisch onderzoek mogelijk is.

Je laat hiervoor een aantal markers testen om je haplogroep vast te stellen. Wanneer die bekend is ga je op zoek naar de subgroep door het SNP paneel te bestellen dat bij deze haplogroep hoort. Je definitieve plaats vindt je dan na de bepaling van een of meer extra SNP's.

Wanneer je definitieve plaats in de haplogroepboom bekend is kun je meer markers laten testen. In je groep zijn vaak personen die een min of meer gelijkend haplotype hebben, waarmee je dus een kleine genetische afstand hebt. Er is een hulpprogramma waarmee men Y-DNA haplotypen onderling kan vergelijken. Hierdoor is het mogelijk de tijd te schatten tot de eerste gemeenschappelijke voorouder. Hiermee zijn clusters van familiegroepen aan te tonen.

Je kunt nu vaststellen of er een familierelatie is tussen twee families met eenzelfde achternaam en ook de tijd bepalen waarin de stamvader leefde

In je subgroep, clade, staan families met een kleinere of grotere genetische afstand. Tot een genetische afstand van 5 is de TMRCA te schatten. Bij een genetische afstand die hoger is wordt de bepaling onnauwkeurig door het optreden van terugmutaties en parallelle mutaties, samen te vatten on de benaming convergentie. Hij wordt dan in toenemende mate korter gemeten dan hij in werkelijkheid is. Dit verschijnsel treedt op bij een verwachtte tijdsduur boven 600 jaar of twintig generaties.

Testen: Begin met het testen van minstens 30 STR markers. Ga verder op advies van deskundigen. Zowel bij de maatschappij waar je de test gekocht hebt, maar zeker ook na vragen gesteld te hebben in de facebook discussie groep van je haplogroep en op de Nederlandse site Genetische Genealogie.

*

Onderzoek naar een nabije familierelatie zowel via vaders als moederskant

Dit is een autosomale test, een screening van alle chromosomen. Hiermee toon je familierelaties aan tot in de zevende generatie van je kwartierstaat.

Testen: Bij FTDNA Familyfinder en voor mannen tevens 37 Y-DNA markers. Veel gedaan worden de testen bij 23andMe and My Heritage. Deze autosomale testen leveren naast matches met familierelaties ook kenmerken over afkomst van personen. Dit kan vooral gebruikt worden wanneer personen een deel van de voorouders uit niet-standaard West-Europese voorouders hebben, uit b.v. Afrika, Azië of wanneer zij van Joodse afkomst zijn.

*

Vader onderzoek

Voor adoptiekinderen en kinderen verwekt door een spermadonor of door een onbekende vader op zoek naar vader of vaders familie.

Testen: Bij FTDNA Familyfinder en voor mannen tevens 37 Y-DNA markers. Ook hier de testen bij 23andMe and My Heritage.

*

Een matriarchale stamboom opstellen

Dit zijn stambomen die uitgaan van een stammoeder en niet van een stamvader. Nakomelingen van dochters worden vermeld, dochters en zonen. Maar de nakomelingen van de zonen doen niet meer mee.
Deze mogelijkheid wordt bij uitgebreide testen er vaak bijgeleverd, maar kan ook afzonderlijk worden aangevraagd.

MtDNA levert helaas zelden iets op. Zelfs bij een volledige mtDNA is het maar een fractie van wat in het Y-DNA wordt getest. Er zijn geen STRs op mtDNA. Terwijl het bij Y-DNA ruwweg 150 jaar per SNP is, is dit bij mtDNA ongeveer een factor 4 langer, dus 600 jaar. Daar is dus weinig stamboom van te maken.

*

Firma's en hun producten

Stand op 10 november 2018 - De prijzen wisselen met de dag.

YSEQ- Store_logo

YSEQ DNA Shop

FTDNA logo

FTDNA DNA shop

Y-STR markers

16-marker STR "Alpha" panel:
14-marker STR "Beta" panel:
30-marker STR "Alpha-Beta" panel:

$58
$58
$85

37 STR markers:
67 STR markers:

$170
$268

30-marker STR "Delta" panel:
36-marker STR "Gamma" panel:

Additional STRs:

$85
$95

$10 to $19

111 STR markers:

$360

SNPs

SNP:
SNP panels:

$17.50
$103 to $390

SNP:
Y SNP panels:

$42
$120

Mt-DNA

MtDNA HVR1:
MtDNA HVR2:

MtDNA Complete:

$25
$25

$ 165

MtDNA HVR1+HVR2

Mt Full Sequenc:

$90

$200

Autosomaal DNA

Family Finder:

$79

Comprehensive Genome:

$546

Whole Genome:

$740

*

Diepgaande Y-DNA testen zijn

Comprehensive Y-Chromosome Sequencing

Dit is de meest uitgebreide test die er voor het Y-DNA onderzoek is. Hier worden de mutaties van de volledige mannelijke lijn in kaart gebracht. Familie verwantschappen kunnen nauwkeurig worden vastgesteld. In iedere derde generatie, dus iedere eeuw, is een SNP mutatie te verwachten.
Hij is dus ook zeer geschikt voor mensen met volkerenkundige belangstelling en degene die de plaats van de hun familie in het geheel daarvan willen vaststellen.

66% coverage

FTDNA logo

BigY
$575
Prijs wisselt met het seizoen

FTDNA DNA shop

90% coverage

full genomes Corporation

Y Elite 2.1
$495
constante prijs

YSEQ DNA Shop

*

Andere redenen voor een onderzoek:

Onderzoek naar een nabije familierelatie.
Dit is een autosomale test, een screening van alle chromosomen. Hiermee toon je familierelaties aan tot in de zevende generatie van je kwartierstaat
Testen: Familyfinder van FTDNA voor ongeveer $ 80.

Kinderen van ongehuwde moeders, vondelingen, adoptiekinderen en kinderen verwekt door een sperma donor of door een onbekende vader op zoek naar vader of vaders familie.
Doe een autosomale DNA test en bij jongens ook een uitgebreide Y-DNA test bij organisaties met een grote database. Kid DNA is een organisatie die al veel DNA van kinderen van een sperma donor onderzocht heeft en ook die een behoorlijk percentage aan kinderen die via de bekende sperma-donor verwekt zijn heeft kunnen aangeven.
Testen: Familyfinder van FTDNA voor ongeveer $ 80. en tevens Y-DNA voor jongens.

Een matriarchale stamboom opstellen. Dit zijn stambomen die uitgaan van een stammoeder en niet van een stamvader. Nakomelingen van dochters worden vermeld, dochters en zonen. Maar de nakomelingen van de zonen doen niet meer mee.
Deze mogelijkheid wordt bij uitgebreide testen er vaak bijgeleverd, maar kan ook afzonderlijk worden aangevraagd.
Testen: Mt-DNA. Veel firma's leveren dit als extra bij bestelde testen.

23andMe doet autosomaal onderzoek naar erfelijke ziekten, en levert als bijproduct aanwijzingen over de geografische de herkomst van de voorouders. Bij Europeanen wordt een grove verdeling gegeven van de windrichtingen in Europa en van de West Aziatische, eventuele Afrikaanse, component. Interessant is het percentage bijdragen van prehomoniden, zoals van Neanderthalers en Denosivans.

logo

*

Goed boek

Blaine T. Bettinger, The Family Tree Guide to DNA Testing and Genetic Genealogy.

Hierin worden de verschillende redenen beschreven die er kunnen zijn om een bepaald DNA onderzoek te doen en welke testen je daarvoor kunt doen. De belangrijkste DNA termen en codes worden duidelijk uitgelegd.

De belangrijkste firma's waar je een test kunt laten doen worden genoemd, en adviezen worden gegeven over welke firma en test je het beste kunt kiezen voor een specifieke onderzoeksvraag

Bettinger
Aanraders in de Engelse taal op het web zijn ook:

Het Wheaton surname project

Beginners guide to genetic genealogy.

Roberta Estes, DNAeXplained

Which test is best to purchase .

*

Facebook Discussiegroep Genetische Genealogie

Het is zeer raadzaam de voor- en nadelen van de verschillende testen te bespreken met ervarings-deskundigen en wetenschappers voordat men overgaat tot het ondernemen van een DNA onderzoek. Dit kan in de Nederlandstalige facebook discussie groep Genografie, Genetische genealogie waar deze testen en veel andere daarmee verband houdende zaken worden besproken. U kunt hier ook vragen stellen aan de groep ervaringsdeskundigen.


Genografie Nederland

Laatste bewerking: Boed Marres